जब प्रकृतिलाई केवल उपयोगको वस्तु नभई सम्बन्धका रूपमा हेरिन्छ, संरक्षण स्वतः संस्कृतिको हिस्सा बन्छ।

नेपालको प्रकृति छुट्टाछुट्टै भूभागहरूको सङ्ग्रह होइन; यो एकअर्कामा निर्भर जीवन प्रणाली हो।

जब वन टुक्रिन्छ, त्यसको असर केवल जनावरमा पर्दैन; अन्ततः त्यसको मूल्य मानिसले पनि चुकाउनुपर्छ।

प्रकृति तब सबैभन्दा सुरक्षित हुन्छ, जब स्थानीय समुदाय संरक्षणको केन्द्रमा हुन्छ।

पहाडमा हुने एउटा पहिरो केवल माटोको क्षति होइन; त्यो गाउँ, खेती, संस्कृति र भविष्यको क्षति पनि हो।

यदि हिमालको हिउँ असन्तुलित भयो भने त्यसको प्रभाव हजारौँ किलोमिटर टाढासम्म पुग्न सक्छ।

यो एउटा साझा राष्ट्रिय दायित्व हो, जसको प्रभाव राष्ट्रिय सीमाभन्दा धेरै परसम्म फैलिएको छ।

सहरको विकास र वातावरण संरक्षण एकअर्काका प्रतिस्पर्धी होइनन्; सही योजना भए दुवै एकअर्काका सहयोगी बन्न सक्छन्।

जब प्रकृतिलाई केवल उपयोगको वस्तु नभई सम्बन्धका रूपमा हेरिन्छ, संरक्षण स्वतः संस्कृतिको हिस्सा बन्छ।

प्रकृतिको दोहनबाट क्षणिक लाभ लिन सकिन्छ; तर प्रकृतिको संरक्षणबाट पुस्तौँसम्म समृद्धि निर्माण गर्न सकिन्छ।

हामी पृथ्वीका मालिक होइनौँ; हामी भावी पुस्ताका लागि यसको अस्थायी संरक्षक मात्र हौँ।

प्रकृति कमजोर भयो भने संस्कृति पनि कमजोर हुन्छ।

संस्कृति कमजोर भयो भने समाजको आत्मा कमजोर हुन्छ

।

नेपालले विश्वलाई एउटा महत्त्वपूर्ण सन्देश दिएको छ—प्रकृतिको संरक्षण तब सफल हुन्छ, जब स्थानीय समुदाय त्यसका वास्तविक साझेदार बन्छन्।

जब मानिसले वनलाई आफ्नो सम्पत्ति होइन, आफ्नो जिम्मेवारी ठान्छ, संरक्षण दिगो बन्छ।

जैविक विविधता जोगाउनु भनेको माटो, पानी, कृषि, खाद्य सुरक्षा र मानव स्वास्थ्यको भविष्य जोगाउनु पनि हो।

जलवायु परिवर्तन नेपालको सिर्जना होइन, तर यसको असर नेपालले दैनिक जीवनमा भोगिरहेको यथार्थ हो।

यदि विकासका नाममा नदीहरू प्रदूषित भए, वनहरू मासिए, पहाड अस्थिर भए र जैविक विविधता नष्ट भयो भने त्यो विकास कति दिगो रहला?

भविष्यको समृद्धि प्रकृतिलाई जितेर होइन, प्रकृतिसँग सहकार्य गरेर निर्माण हुनेछ।

प्रकृतिको विनाशबाट प्राप्त हुने लाभ अस्थायी हुन्छ; संरक्षणबाट प्राप्त हुने समृद्धि पुस्तौँसम्म टिक्न सक्छ।

राष्ट्रको समृद्धि केवल कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (GDP) ले होइन, स्वच्छ हावा, सुरक्षित पानी, उर्वर माटो र स्वस्थ पारिस्थितिक प्रणालीले पनि मापन हुनुपर्छ।

प्रकृतिको रक्षा गर्नु भनेको पृथ्वीलाई बचाउनु मात्र होइन; मानव सभ्यताको भविष्य सुरक्षित गर्नु हो।

हरियो नेपाल केवल एउटा सपना होइन।

यो आजको पुस्ताले भोलिका पुस्तासँग गरेको नैतिक प्रतिबद्धता हो।

— गणेश कटवाल