नेपाल: हिमालको गौरव
एउटा अजस्र इतिहास–यात्रा
भाग–३ : जनताको जागरण, लोकतन्त्रको यात्रा र भविष्यतर्फको नेपाल
जब इतिहासको नायक जनता बने
नेपालको इतिहास धेरै शताब्दीसम्म राजा, राज्य र शासनको वरिपरि घुम्यो।
तर बीसौँ शताब्दीको मध्यतिर इतिहासको केन्द्र परिवर्तन हुन थाल्यो।
अब कथाको नायक केवल शासक थिएनन्।
जनता स्वयं इतिहासका निर्माता बन्दै थिए।
शिक्षाको विस्तार, विश्वमा फैलिएको लोकतान्त्रिक चेतना, सञ्चारको विकास र स्वतन्त्रताको आकाङ्क्षाले नेपाली समाजलाई नयाँ युगतर्फ डोर्याउन थाल्यो।
२००७ साल: प्रजातन्त्रको पहिलो उज्यालो
एक शताब्दीभन्दा लामो राणा शासनविरुद्ध जनआन्दोलन चर्कियो।
राजा त्रिभुवन, प्रजातन्त्रका पक्षधर राजनीतिक शक्तिहरू र परिवर्तन चाहने जनताको संयुक्त प्रयासबाट २००७ साल मा राणा शासनको अन्त्य भयो।
नेपालमा प्रजातन्त्रको पहिलो अध्याय सुरु भयो।
यो केवल शासन परिवर्तन थिएन।
यो नेपाली नागरिकले आफ्नो आवाज सुन्न पाउने अधिकारको प्रारम्भ थियो।
लोकतन्त्रको यात्रा सरल थिएन
इतिहास कहिल्यै सीधा रेखामा अघि बढ्दैन।
नेपालको लोकतान्त्रिक यात्रामा पनि अनेक उतारचढाव आए।
२०१७ सालमा निर्वाचित सरकार विघटन भयो र पञ्चायती व्यवस्था लागू गरियो।
लगभग तीन दशकसम्म दलविहीन राजनीतिक प्रणाली कायम रह्यो।
तर विचारलाई बन्द गर्न सकिँदैन।
स्वतन्त्रताको चाहना निरन्तर बढिरह्यो।
२०४६ साल: जनआन्दोलन र बहुदलीय लोकतन्त्र
वि.सं. २०४६ सालको जनआन्दोलनले नेपालको राजनीतिक इतिहासमा अर्को निर्णायक मोड ल्यायो।
जनताको व्यापक सहभागिताले बहुदलीय प्रजातान्त्रिक व्यवस्था पुनःस्थापित भयो।
संवैधानिक राजतन्त्र र संसदीय लोकतन्त्रको नयाँ अध्याय सुरु भयो।
यो आन्दोलनले एउटा सन्देश दियो—
राष्ट्रको शक्ति अन्ततः जनताको विश्वासबाट नै आउँछ।
द्वन्द्व, पीडा र शान्तिको खोज
लोकतन्त्र पुनःस्थापित भए पनि नेपालले नयाँ चुनौतीहरूको सामना गर्नुपर्यो।
१९९६ देखि २००६ सम्म चलेको सशस्त्र द्वन्द्वले हजारौँ नेपालीको जीवन प्रभावित भयो।
धेरै परिवार विस्थापित भए।
धेरै सपना अधुरा रहे।
यो नेपालको इतिहासको सबैभन्दा संवेदनशील अध्यायहरूमध्ये एक हो।
तर यही कठिन समयले शान्तिको मूल्य पनि सिकायो।
२००६ को व्यापक शान्ति सम्झौताले हिंसाबाट संवादतर्फ जाने नयाँ बाटो खोल्यो।
गणतन्त्रको उदय
२०६२/६३ को जनआन्दोलनले फेरि इतिहासको दिशा बदल्यो।
जनताको आन्दोलनपछि राजतन्त्रको अन्त्य भयो।
२०६५ सालमा नेपाल संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषित भयो।
पछि जारी भएको २०७२ सालको संविधान ले नेपाललाई संघीय, लोकतान्त्रिक, गणतान्त्रिक र धर्मनिरपेक्ष राष्ट्रका रूपमा परिभाषित गर्यो।
यो संविधान केवल कानुनी दस्तावेज मात्र होइन।
विविधता, समावेशिता र साझा भविष्यप्रतिको राष्ट्रिय प्रतिबद्धताको अभिव्यक्ति पनि हो।
नेपालको वास्तविक शक्ति
धेरैले नेपाललाई हिमालको देश भन्छन्।
कतिपयले बुद्धको जन्मभूमि।
कतिपयले साहसिक पर्यटनको केन्द्र।
यी सबै सत्य हुन्।
तर नेपालको सबैभन्दा ठूलो शक्ति अझ गहिरो छ।
यो देशको शक्ति यसको विविधतामा रहेको एकता हो।
हिमाल, पहाड र तराई।
दर्जनौँ भाषा।
अनेकौँ जाति, संस्कृति र परम्परा।
फरक पहिचानहरू।
तर साझा राष्ट्रिय भावना।
नेपालको सुन्दरता यही बहुलतामा छ।
विश्वलाई नेपालले दिएको योगदान
नेपालको योगदान केवल आफ्ना सीमाभित्र सीमित छैन।
यही भूमिमा सिद्धार्थ गौतमले जन्म लिए, जसको करुणा, अहिंसा र मध्यम मार्गको दर्शनले विश्व सभ्यतालाई गहिरो प्रभाव पारे।
नेपाली शान्ति सैनिकहरूले संयुक्त राष्ट्रसंघीय शान्ति मिसनमार्फत विश्वका अनेक द्वन्द्वग्रस्त क्षेत्रमा शान्ति स्थापनामा योगदान पुर्याएका छन्।
विश्वका सर्वोच्च हिमालहरूले वैज्ञानिक अनुसन्धान, वातावरणीय अध्ययन र साहसिक अन्वेषणलाई निरन्तर प्रेरित गरिरहेका छन्।
नेपालको संस्कृति, योग, ध्यान, जैविक विविधता, पर्वतारोहण, लोककला र आतिथ्यले विश्वसँग जोडिने अर्को पुल निर्माण गरेका छन्।
भविष्यको नेपाल
इतिहासले हामीलाई गौरव दिन्छ।
तर भविष्य इतिहासको स्मृतिले मात्र बन्दैन।
भविष्य ज्ञानले बन्छ।
अनुसन्धानले बन्छ।
सुशासनले बन्छ।
नवप्रवर्तनले बन्छ।
शिक्षा, विज्ञान, वातावरण संरक्षण, उद्यमशीलता, सामाजिक न्याय र राष्ट्रिय एकताको आधारमा निर्माण भएको नेपाल नै आगामी पुस्ताको नेपाल हुनेछ।
हामीले हिमालको उचाइ जोगाउनु मात्र पर्याप्त छैन।
हामीले विचारको उचाइ पनि बढाउनुपर्छ।
हामीले सम्पदा बचाउनु मात्र पर्याप्त छैन।
हामीले नागरिकको मर्यादा पनि जोगाउनुपर्छ।
निष्कर्ष : एउटा अजस्र महाकाव्य
नेपालको इतिहास पूर्ण छैन।
कुनै पनि राष्ट्रको इतिहास पूर्ण हुँदैन।
यसमा विजय पनि छन्।
पराजय पनि छन्।
गौरव पनि छ।
पीडा पनि छ।
तर यिनै सबै अनुभवहरूले नेपाललाई आजको नेपाल बनाएका छन्।
हिमालले हामीलाई दृढता सिकाएका छन्।
नदीहरूले निरन्तर बग्न सिकाएका छन्।
सभ्यताले सहअस्तित्व सिकाएको छ।
जनताले परिवर्तन सम्भव हुन्छ भन्ने विश्वास दिएका छन्।
नेपालको इतिहासको सबैभन्दा ठूलो शिक्षा यही हो—
साँचो राष्ट्र केवल भूगोलले बन्दैन।
राष्ट्र नागरिकको चेतना, साझा मूल्य, संस्कृति, स्वतन्त्रता र भविष्यप्रतिको विश्वासले बन्छ।
आज संसारले नेपाललाई सगरमाथा, लुम्बिनी र गोर्खाको वीरताबाट चिन्छ।
भोलि संसारले नेपाललाई ज्ञान, नवप्रवर्तन, शान्ति, लोकतन्त्र र दिगो विकासको उदाहरणका रूपमा पनि चिनोस्—
यही हाम्रो सामूहिक सपना हुनुपर्छ।
किनभने,
नेपाल केवल हिमालहरूको देश होइन।
यो सभ्यताको निरन्तर यात्रा हो।
नेपाल केवल इतिहास होइन।
यो भविष्य लेखिरहेको एउटा जीवित राष्ट्र हो।
र जबसम्म हिमालहरू उभिएका छन्, नदीहरू बगिरहेका छन्, र नेपालीहरूको आत्मामा स्वतन्त्रताको ज्योति बलिरहन्छ—नेपालको कथा कहिल्यै समाप्त हुने छैन।
यो एउटा देशको कथा मात्र होइन।
यो साहस, सभ्यता र आशाको अजस्र महाकाव्य हो।
0 Comments